Geschiedenis van de stad Geraardsbergen

Geraardsbergen kende een bewogen en boeiende geschiedenis. Hieronder geven we - in vogelvlucht - iets meer informatie over de belangrijkste historische mijlpalen.

Wil je méér weten over de geschiedenis van Geraardsbergen, dan kan je je licht opsteken bij:

De fusie van 1971 en 1977

Het Geraardsbergen van vandaag is ontstaan uit een fusie van niet minder dan 16 gemeenten.

In 1971 was er een eerste fusie tussen de toenmalige stad Geraardsbergen en de landelijke gemeenten Onkerzele, Overboelare, Goeferdinge en Nederboelare.

Tijdens een tweede fusieoperatie in 1977 breidde het grondgebied van Geraardsbergen zich nog verder uit met de gemeenten Schendelbeke, Idegem, Moerbeke, Viane, Zarlardinge, Ophasselt, Smeerebbe-Vloerzegem, Grimminge, Zandbergen, Nieuwenhove en Waarbeke. Vóór de fusie was de stad Geraardsbergen niet groter dan 191 ha, vandaag bedraagt haar oppervlakte 7.971 ha.

Twee historische entiteiten

Geraardsbergen heeft binnen zijn huidige grenzen twee grote entiteiten van lokaal historische betekenis:
er is vooreerst de middeleeuwse stad, vandaag Geraardsbergen - Centrum en vroeger, naast Aalst, één van de twee steden van het zogeheten 'Land van Aalst' (Ninove behoorde niet tot dit land).
Er is ook de heerlijkheid-baronie Boelare, binnen de kasselnij 'Land van Aalst'. Tijdens het ancien régime (vóór 1789) hingen de meeste deelgemeenten, op Grimminge, Moerbeke, Viane en Zarlardinge na, af van het 'Land van Boelare'. In de loop van de eeuwen zijn er wel regelmatig verschuivingen geweest

Het Land van Aalst

Het Land van Aalst, grosso modo een gebied gelegen tussen de Schelde en de Dender, kwam in de 11de eeuw bij Vlaanderen. De graaf van Vlaanderen was toen uit op gebiedsuitbreiding en, onder dreiging van wapengekletter, wist hij deze regio, die tot de gouw van Brabant behoorde, te ontfutselen aan de Duitse keizer. Dit gebied met onder meer de steden Aalst en Geraardsbergen staat in de geschiedenis bekend als Rijks-Vlaanderen, soms ook Keizerlijk Vlaanderen genoemd (in tegenstelling tot Kroon-Vlaanderen) omdat de graaf voor dit gebied leenhulde verschuldigd bleef aan de Duitse keizer. Precies door de aanwinst van dit territorium kreeg de Dender - en uiteraard ook Geraardsbergen - een strategische betekenis. Het Land van Aalst bestond uit de steden Aalst en Geraardsbergen, de leden Rode, Gavere, Schorisse en Zottegem, en de baronie van Boelare.

De historische stad

Geraardsbergen dankt zijn ontstaan als stad aan zijn, in de 11de eeuw, strategisch belangrijke ligging. De stichting van de zuidoostelijke hoek van het actuele Oost-Vlaanderen door Boudewijn VI, graaf van Vlaanderen maar ook graaf van Henegouwen, wordt doorgaans gesitueerd in de periode 1067-1070. Waarschijnlijk moet dit initiatief worden gezien als een voorzorgsmaatregel van de graaf voor het geval één van de buren - de Duitse keizer in wiens rijk de aangrenzende gouw Brabant gelegen was, en/of de toekomstige graaf van Henegouwen - een bedreiging zou gaan vormen voor Vlaanderen.
Om mensen aan te lokken en de stad te bevolken, schonk de graaf via een zogeheten stadskeure tal van rechten, waaronder een gegarandeerde vrijheid, wat, in een wereld waar lijfeigenen de meerderheid vormden, alles behalve een evidentie was. Er bestaat geen geschreven document van deze keure uit de periode 1067-1070. Vermoed wordt dat de oorspronkelijke keure een mondelinge toezegging was die pas nadien schriftelijk is bevestigd door Filips van den Elzas, die graaf van Vlaanderen was van 1168 tot 1191. Een in hedendaags Nederlands vertaalde replica van de stadskeure of, correcter gezegd, van een kopie uit 1350, in kalligrafisch schrift, is sinds 1993 te bezichtigen in de grote inkomhal van het stadhuis op de Markt.
Na een ietwat aarzelende start groeide de stad tot een belangrijk centrum in Vlaanderen.

Vervolgens ondernam de graaf, hierbij gesteund door de heer van Boelare, voetstappen om de abdij van Dikkelvenne over te brengen naar de nieuwe stad (eind 11de eeuw). Zo ontstond de Sint - Adriaansabdij die, dankzij de verering van de Heilige Adriaan als pestheilige, een dusdanige aantrekkingskracht én uitstraling ontwikkelde dat Geraardsbergen op een bepaald moment zelfs Adrianopolis werd genoemd.
Omstreeks 1200 werd de stad begiftigd met het Onze-Lieve-Vrouwhospitaal, één der oudste ziekengasthuizen van het land.

Cultuurhistorische stad

Geraardsbergen heeft een waardevol kunstpatrimonium en tal van bezienswaardigheden: het stadhuis, de Sint - Bartholomeuskerk, de Marbol, het Manneken - Pis, de Dierkost, de priorij van Hunnegem, de kerk van de paters Jozefieten, de Sint - Catharinakerk,...

De baronie van Boelare

Het huidige Geraardsbergen omvat 9 van de 12 dorpen die de heerlijkheid-baronie van Boelare samenstelden: Goeferdinge, Idegem, Nederboelare, Nieuwenhove, Onkerzele, Overboelare, Smeerebbe, Vloerzegem en Waarbeke.
De heerlijkheid-baronie is misschien wel net zo oud als het oude graafschap Vlaanderen zelf dat in de 9de eeuw is ontstaan. Boelare was een leen - een goed dat een leenman als het ware in bruikleen heeft van zijn leenheer- van het graafschap Vlaanderen en hing af van het grafelijk leenhof (rechtbank) Ten Stene van Aalst. Boelare was, naast Pamele, Cisoing en Eine, één van de vier pairschappen van het graafschap Vlaanderen.
De heer van Boelare was niet alleen één van de vier 'beren' (pairs) van Vlaanderen, hij had ook de status van baron, toen een soort legergeneraal. Hij had zijn kasteel in Nederboelare dat er vermoedelijk, onder de vorm van een burcht, al in de 9de eeuw stond. Het werd zwaar beschadigd en bijna vernield op het einde van de 16de eeuw en werd in de beginjaren 1600 terug uit de grond gestampt.
De heerlijkheid Boelare leefde al de eeuwen van zijn bestaan onder verschillende adellijke geslachten. Te beginnen uiteraard met de oorspronkelijke heren van Boelare (tot ca. 1250).